Giữa cao nguyên đất đỏ Buôn Mê Thuột, có một người nông dân trẻ đã chọn đi con đường ngược chiều số đông — rời bỏ sự an toàn, từ chối lối canh tác hóa học quen thuộc — để bền bỉ gieo những hạt giống hữu cơ đầu tiên.
Anh là Nguyễn Phước Thiện, người đã cùng với anh Shiokawa Minoru khởi xướng mô hình nông nghiệp hữu cơ mang tên Niconicoyasai.
Làm nông để sống — hay làm nông để giữ gìn sự sống?
Sinh ra và lớn lên trong một gia đình thuần nông, tuổi thơ của Thiện gắn liền với đồng ruộng. Bố mẹ anh trồng lúa ở một huyện khác, canh tác theo đúng như tư duy của nền nông nghiệp truyền thống: muốn có năng suất cao thì phải dùng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật.
Nhưng càng lớn lên, Thiện càng nhận ra mặt trái của cách làm ấy. Bản thân vốn khỏe mạnh, vậy mà mỗi lần tiếp xúc với hóa chất, cơ thể anh mệt mỏi rã rời. Không chỉ cây trồng, chính người nông dân cũng đang dần bị bào mòn sức khỏe. Hệ sinh thái mất cân bằng, vi sinh vật bị tiêu diệt, sâu bệnh ngày càng kháng thuốc mạnh hơn.
Tại sao không tạo ra một dòng sản phẩm vừa có chất lượng tốt lại bảo đảm được sức khỏe cho người sản xuất?
Năm 2010, Thiện sang tỉnh Saitama, trực tiếp làm việc cùng các nông dân làm nông nghiệp hữu cơ ở Nhật Bản. Anh học cách trồng súp lơ, cà chua, hành lá, xà lách và cả trồng lúa. Anh còn học cách ủ phân, cải tạo đất để xây dựng hệ sinh thái bền vững thay vì phụ thuộc vào hóa chất.
Năm 2023, được sự hỗ trợ từ Hiệp Hội Nông Nghiệp Tự Nhiên Nhật Bản, Thiện đã quay lại Nhật Bản tại các tỉnh như Kumamoto, Fukuoka, Kagoshima, Minamata để trải nghiệm và nghiên cứu quy trình canh tác nông nghiệp tự nhiên. Quan trọng hơn, anh học được một triết lý sống:
Tạo hoá sinh ra con người có dạ dày giới hạn. No rồi thì không thể ăn thêm. Vậy nên mình không thể vơ vét hết nguồn lương thực cho bản thân mà còn phải có trách nhiệm gìn giữ, xây dựng cho cộng đồng và để lại cho cả thế hệ sau.
Năm 2011, Thiện cùng người bạn, người thầy — anh Shiokawa Minoru — quyết định thuê đất làm riêng. Đó là thời điểm công ty Niconicoyasai ra đời.
Nhưng vạn sự khởi đầu nan. Ở Nhật học làm nông sử dụng máy móc hiện đại, còn khi về Việt Nam mọi người phải bắt đầu từ việc cuốc đất bằng tay. Đất vườn thuê thì cứng như đá lại không có vốn. Lúc bán nông sản ra thị trường, khách hàng cứ hoài nghi: “Không dùng phân hóa học thì trồng bằng cách nào?”
Công sức bỏ ra tỷ lệ nghịch với thành quả. Thu nhập không đủ sống khiến từng người một rời đi. Cuối cùng Niconicoyasai chỉ còn lại Thiện và anh Shiokawa.
Mình đã bắt đầu vì điều gì? Tại sao mình chọn làm nông nghiệp hữu cơ? Chính những câu hỏi ấy đã giúp anh đứng vững.
May mắn đến từ cộng đồng người Nhật tại Sài Gòn — những người hiểu rõ giá trị của nông nghiệp hữu cơ và sẵn sàng mua nông sản sạch với giá cao để giúp duy trì mô hình. Nhờ đó, Niconicoyasai vượt qua được giai đoạn thập tử nhất sinh.
Hiện nay, Niconicoyasai đã mở rộng chi nhánh ra huyện Krông Bông và Mộc Châu (Sơn La). Công ty còn liên kết với nhiều vườn khác, áp dụng tiêu chuẩn hữu cơ JAS của Nhật Bản để thu mua nông sản và hỗ trợ kỹ thuật cho nông dân muốn chuyển đổi sang canh tác hữu cơ.
Năm 2019, Thiện đã mua được mảnh vườn đầu tiên — Eana Farm. Hiện nay, dự án đang được phát triển theo mô hình nông nghiệp vườn rừng. Thiện hy vọng rằng Eana sẽ không chỉ là nông trường sản xuất nông sản sạch, mà còn là nơi kết nối những con người cùng chí hướng.
Nông nghiệp hóa học ban đầu tiện lợi, chi phí thấp, năng suất cao — nhưng càng về sau càng cần nhiều phân thuốc, đất suy kiệt, chi phí tăng, sâu bệnh tăng, sản lượng giảm dần.
Nông nghiệp hữu cơ ban đầu vất vả, phải cải tạo đất ít nhất một năm — nhưng càng lâu đất càng giàu dinh dưỡng, cây khỏe mạnh, sâu bệnh giảm, năng suất ổn định. Giá bán có thể cao gấp 2–3 lần nông sản thông thường.
Trên hành trình theo đuổi nghề nông, Thiện từng bị bố mẹ ngăn cản nhiều lần. Bố mẹ mong anh có một công việc ổn định ở cơ quan nhà nước. Nhưng anh chọn ruộng vườn, chọn con đường đầy gian nan thử thách.
Việc người khác làm được thì mình cũng làm được. Việc người khác chưa làm được thì mình vẫn cố gắng làm cho được.
Ai cũng muốn sống sung sướng. Nhưng theo Thiện, niềm vui lớn nhất không phải là hưởng thụ, mà là tạo ra giá trị và để lại những điều tốt đẹp cho thế hệ sau.
“Khó mà dễ, dễ mà khó” — Quy trình có thể học được. Nhưng sự bền bỉ và ý chí mới là điều quyết định.
Với anh, làm nông không chỉ để sống. Làm nông là để giữ lại sự sống — cho đất, cho người, và cả cho những sinh linh sẽ chào đời.
